Peru
Z Wikipedii
Peru (Perú, Republika Peru - República del Perú) – państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu i największy kraj andyjski. Stolicą Peru jest Lima.
| República del Perú | |||||
|
|||||
| Dewiza: (hisz.) Libertad y Orden (Wolność i porządek) |
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | hiszpański keczua i ajmara1) | ||||
| Stolica | Lima | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Alan García Pérez | ||||
| Szef rządu | premier Jorge del Castillo | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
19. na świecie 1 285 220 km² 8,8% |
||||
| Liczba ludności • całkowita (I 2007) • gęstość zaludnienia |
40. na świecie 28 585 000 22,2 osób/km² |
||||
| Niepodległość | od Hiszpanii 28 lipca 1821 |
||||
| Jednostka monetarna | sol (PEN) | ||||
| Strefa czasowa | UTC -5 | ||||
| Hymn państwowy | Somos libres, seámoslo siempre | ||||
| Kod ISO 3166 | PE | ||||
| Domena internetowa | .pe | ||||
| Kod samochodowy | PE | ||||
| Kod telefoniczny | +51 | ||||
 |
|||||
| 1) Lokalnie | |||||
Spis treści |
[edytuj] Warunki naturalne
Peru można podzielić na 3 krainy geograficzne:
- Costa (wybrzeże)
- Sierra (Andy)
- i Monte inaczej Selva
[edytuj] Costa
Wzdłuż wybrzeża ciągnie się wąski pas nizinny, który często nawiedzają trzęsienia ziemi. Jest to teren o klimacie suchym, miejscami o charakterze pustynnym i półpustynnym, o rocznych opadach zaledwie 20-50 mm. Temperatury średnie: 15-17°C zimą i 19-21°C latem. Na wybrzeżu spotyka się charakterystyczną mgłę zwaną garua, której występowanie jest związane z Prądem Peruwiańskim.
Chociaż nizinę nadmorską przecina kilkadziesiąt rzek, tylko 10 z nich wpada do morza. Pozostałe są rzekami okresowymi lub giną w piaskach pustyni. Działalność rolnicza i gospodarcza w tym regionie koncentruje się wzdłuż rzek. Rolnictwo opiera się na sztucznej irygacji.
Costa stanowi ok. 12% powierzchni kraju, jednak jest zamieszkiwana przez większość ludności Peru (Sama Lima z przedmieściami liczy ponad 8 mln mieszkańców). Produkcja rolnicza w rejonie nadbrzeżnym przynosi ok. 50% produkcji całego kraju.
Ważne uprawy:
Płynący wzdłuż wybrzeży chłodny Prąd Peruwiański, przynosi obfitość ryb morskich. Rybołówstwo jest ważną dziedziną peruwiańskiej gospodarki i źródłem dochodu narodowego. Najważniejsze porty rybackie to: Pisco i Paracas.
Na przybrzeżnych wysepkach eksploatuje się złoża guano.
W północnej części wybrzeża znajdują się złoża ropy naftowej.
[edytuj] Sierra
Na region andyjski składają się:
- wyższa Kordyliera Zachodnia, z pasmem Kordyliery Białej z szczytami powyżej 6000 m n.p.m.
- niższa Kordyliera Wschodnia
- Puna - śródgórska wyżyna rozdzielająca te pasma górskie
Z pasma Kordyliery Czarnej wypływają źródła Amazonki: Huallaga, Ukajali i Maranon.
Średnie temperatury: 19-23°C latem,5-10°C zimą. Opady roczne - 800 do 900 mm, zdecydowana większość opadów przypada na okres październik-kwiecień.
Pod względem gospodarczym w regionie Sierra największe znaczenie ma przemysł wydobywczy:
- rudy miedzi - Marochoca, Casapalca, Jauli, Cerro de Pasco
- rudy cynku i ołowiu
- rudy wanadu - Minas Ragra
- rudy rtęci - Jauli, Huancovelica
- rudy żelaza - Marcona
a także hutniczy - Cerro de Pasco i La Oroya.
Najważniejszą arterią komunikacyjną jest kolej transandyjska.
Największe miasto tego regionu to położona na wysokości 2339 m n.p.m. u stóp czynnego wulkanu Misti Arequipa. Inne ważne miasto regionu to dawna stolica państwa Inków - Cusco.
Inne gałęzie przemysłu to przemysł spożywczy i włókienniczy.
Rolnictwo:
[edytuj] Montana
Montana znajduje się we wschodniej części Peru. Jest to region o klimacie gorącym, wilgotnym równikowym. Średnie temperatury 20-35°C, a opady roczne do 3500 mm. Przeważającą część terenu zajmuje deszczowy las równikowy.
Z lasu pozyskuje się drewno (m.in. cedrowe i mahoniowe), kauczuk, chininę i balsam peruwiański.
Ten region Peru chociaż zajmuje 2/3 powierzchni jest zamieszkiwane przez tylko kilkanaście procent ludności.
Uprawy:
[edytuj] Warunki hydrologiczne
Jezioro Titicaca
Rzeki:
[edytuj] Gospodarka
- ten rozdział wymaga napisania
Główne porty:
[edytuj] Ustrój polityczny
Zgodnie z konstytucją z 31 grudnia 1993, Peru jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w powszechnych wyborach na 5-letnią kadencję. Prezydent posiada dwóch wiceprezydentów. Członkowie rządu są mianowani przez prezydenta, na czele rządu stoi premier. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu - Kongresu Republiki Peru. 120 członków parlamentu jest wybieranych w wyborach powszechnych również na 5-letnią kadencję.
[edytuj] Podział administracyjny
24 regiony:
Amazonas • Ancash • Apurimac • Arequipa • Ayacucho • Cajamarca • Callao • Cusco • Huancavelica • Huanuco • Ica • Junin • La Libertad • Lambayeque • Lima • Loreto • Madre de Dios • Moquegua • Pasco • Piura • Puno • San Martin • Tacna • Tumbes • Ucayali
[edytuj] Historia
Peru jest krajem o bogatej, wielowiekowej historii. Na terenie obecnego Peru w okresie prekolumbijskim istniały rozwinięte cywilizacje indiańskie. Po zdobyciu Peru przez hiszpańskich konkwistadorów na czele z Francisco Pizarro, utworzono tu największe i najbogatsze wicekrólestwo. Mimo zrywów powstańczych Inków nie udało im się pokonać hiszpańskich kolonizatorów. W XIX wieku w całej Ameryce Południowej pojawiły się dążenia niepodległościowe od hiszpańskiej metropolii. Dopiero w 1821 roku dzięki obcym bojownikom Peru proklamowało niepodległość.
Mimo wielu bogactw naturalnych Peru w XIX i XX wieku nie mogło uzyskać odpowiadającej jej pozycji międzynarodowej. Sytuacja wewnętrzna kraju była niestabilna, a szerokie rzesze społeczne cierpiały biedę. Wielokrotnie armia, na dłuższe lub krótsze okresy, przejmowała władzę lub wpływała na polityczną sytuację w kraju.
Po okresie po części dyktatorskich rządów Alberto Fujimoriego, w demokratycznych wyborach władzę zdobył Alejandro Toledo, pierwszy prezydent indiańskiego pochodzenia w historii kraju i całej Ameryki Południowej. Mimo pewnych osiągnięć na polu gospodarki i względnego uspokojenia sytuacji w Peru, kraj ten nadal boryka się z licznymi problemami społeczno-politycznymi. Od października 2006 prezydentem ponowenie jest Alan Garcia Perez, którego poprzednie rządy doprowadziły kraj do zapaści gospodarczej.
- Więcej informacji w artykule historia Peru.
- Zobacz też: historia Ameryki Południowej i Środkowej, hiszpański podbój Ameryki, Ameryka Południowa i Środkowa w XVII wieku, Ameryka Południowa i Środkowa w XVIII wieku, Ameryka Południowa i Środkowa w XIX wieku, pierwsze walki niepodległościowe w Ameryce Łacińskiej.
[edytuj] Uniwersytety i wyższe uczelnie
W Limie znajduje się najstarszy w Ameryce Południowej Uniwersytet Św. Marka założony w 1551 roku, natomiast w 1917 roku powstał Pontificia Universidad Católica del Perú.
[edytuj] Ważne postacie w historii
[edytuj] Dodatkowe informacje
- Położenie geograficzne: 0° 10'-18°20'S, 68° 40'-81° 54' W
- Całkowita granica lądowa: 5 536 km
- Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Długość wybrzeża: 2414 km
- Najwyższy punkt: Huascaran 6768 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Ocean Spokojny 0 m
- Religie: katolicy 90%, protestanci 3%, religie animistyczne
Zobacz też: kultury andyjskie
Stali członkowie: Chiny • Francja • Rosja • Stany Zjednoczone • Wielka Brytania
Do 31 grudnia 2007: Ghana • Katar • Kongo-Brazzaville • Peru • Słowacja
Do 31 grudnia 2008: Belgia • Indonezja • Panama • Republika Południowej Afryki • Włochy
Argentyna • Brazylia • Boliwia • Chile • Ekwador • Gujana • Kolumbia • Paragwaj • Peru • Surinam • Urugwaj • Wenezuela
Terytoria autonomiczne i zależne: Gujana Francuska • Falklandy (Malwiny)
Język francuski:
Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej
Język hiszpański:
Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela
Język portugalski:
Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
